Việc khai thác khoáng sản cũng tràn lan vào những vùng đã được quy hoạch cho mục đích khác. Những vấn nạn như khai thác thiếc lậu ở Lâm Đồng, titan ở ven biển Bình Thuận đã đe dọa đến những thắng cảnh, làm bờ biển xói mòn, các dự án du lịch đình trệ…

Việc khai thác khoáng sản cũng tràn lan vào những vùng đã được quy hoạch cho mục đích khác. Những vấn nạn như khai thác thiếc lậu ở Lâm Đồng, titan ở ven biển Bình Thuận đã đe dọa đến những thắng cảnh, làm bờ biển xói mòn, các dự án du lịch đình trệ…

Chính quyền Lâm Đồng chỉ cấp phép và quản lý khai thác các dạng khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Nạn khai thác thiếc trái phép ở Đà Lạt và các huyện gần kề vẫn nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Bức tử thung lũng Tình Yêu

chay mau tai nguyen 3

Tàu hút bùn hoạt động bên hồ Chiến Thắng, phường 9, trước khi bị kiểm tra (ảnh chụp tháng 4.2010). Ảnh: Võ Trang

Kéo dài từ cuối hồ Xuân Hương, sang hồ Chiến Thắng, qua thung lũng Tình Yêu, mở rộng khắp vùng rau phường 8 và 9 và vùng trồng hoa Thái Phiên phường 12, những thắng cảnh và vùng chuyên canh đặc sản tạo nên Đà Lạt nằm trên những mỏ thiếc lớn nhất. Từ năm 1995, khu du lịch thung lũng Tình Yêu – hồ Đa Thiện ở phường 8 đã bị những người khai thác thiếc trái phép đào bới. Hàng ngàn cây thông đã bị đốn để làm cừ chống hầm thiếc. Hoạt động đào thiếc ở đây bùng phát công khai và dữ dội vào tháng 3.2007. Chỉ trong một tháng, khoảng 400 cây thông lại bị chặt gốc để chống đỡ cho những hầm sâu đến 3m, ăn thông nhau như địa đạo.

Việc mất rừng ở thung lũng Tình Yêu vì nạn khai thác thiếc đã góp phần tàn phá cảnh quan của Đà Lạt. Nhưng bùn thải từ bể đãi thiếc xả trực tiếp xuống hồ Chiến Thắng ở phường 9 lại đe doạ trực tiếp đến sức khoẻ người dân. Hồ này được đào từ năm 1977 và hàng ngày cung cấp khoảng 10.000m3 nước thô cho nhà máy xử lý nước. 30% nước sinh hoạt của người dân Đà Lạt phát xuất từ hồ Chiến Thắng.

Nằm trong địa bàn mà học viện Lục quân bảo vệ, do nhu cầu mở rộng lòng hồ Chiến Thắng, học viện Lục quân đã ký hợp đồng với công ty TNHH Trương Mỹ Quang (TP.HCM) thi công. Từ ba tháng nay, công ty Trương Mỹ Quang lại khoán việc này cho một công ty khác để “đổi công, lấy bùn” trong quá trình nạo vét mở rộng lòng hồ. Từ đó, những máy bơm công suất lớn bơm nước và đất bùn từ lòng hồ vào các bể lắng quặng thiếc và sau đó nước bùn quánh đặc từ đây lại xả thẳng xuống hồ Chiến Thắng làm tăng độ đục của nguồn nước lên gấp mười lần mức bình thường chỉ trong vòng một tháng – theo số liệu quan trắc của công ty Cấp thoát nước Lâm Đồng.

Chính quyền địa phương không thể chặn được nạn khai thác thiếc mà chỉ giải quyết hậu quả. Sau khi báo chí lên tiếng về vấn nạn thiếc ở thung lũng Tình Yêu năm 2007, UBND thành phố Đà Lạt không thể làm gì hơn là san lấp các hầm hố và khiển trách, kiểm điểm những ban ngành có liên quan. Tuy nhiên, hoạt động khai thác trái phép này chỉ tạm lắng rồi lại tái diễn bí mật vào ban đêm ở quy mô nhỏ hơn hoặc bùng phát ở nơi khác. Với trường hợp hồ Chiến Thắng, sau khi có báo cáo của công ty cấp thoát nước gửi đến chính quyền các cấp ngày 6.4, một ngày sau ban quản lý Kỹ thuật công trình thuỷ lợi tỉnh này lập đoàn đi kiểm tra hiện trường. Đoàn kiểm tra đã đề nghị dừng ngay việc thi công và hoàn nguyên môi trường.

Và chỉ có nước mới chặn được đào thiếc trái phép tự phát ở lòng hồ Xuân Hương Đà Lạt đang nạo vét. Trong tháng 3 năm nay, khi những chiếc xe xúc đã bóc được vài mét bùn quánh ở cuối hồ Xuân Hương thì những người đào thiếc lại nhộn nhịp dưới lòng hồ. Với giá xái thiếc từ 150.000 – 180.000 đồng/kg, một gia đình ba người tham gia đào đãi một ngày có thể thu được 7 – 8kg. Thu nhập khá hơn làm nhiều công việc lao động khác! Chính quyền Đà Lạt cũng ra tay ngăn chặn nhưng hoạt động khai thác trái phép này vẫn tái diễn lén lút. Chỉ có những cơn mưa lớn từ cuối tháng 4 mới cấm đoán được nạn đãi thiếc tận thu và tình trạng này chỉ chấm dứt hoàn toàn khi nào hồ Xuân Hương đã được trả lại mặt nước trong xanh.

Phá bờ biển, dự án du lịch nằm chờ

chay mau tai nguyen 4

Bờ biển bị tàn phá nham nhở ở Bình Thuận bởi việc khai thác titan. Ảnh: Tùng Quang

Trước đây, trong cơ cấu phát triển kinh tế, tỉnh Bình Thuận luôn xác định ngành dịch vụ – du lịch là ngành mũi nhọn của tỉnh. Khi những nhát cuốc đầu tiên chạm vào mỏ titan (dân gian vẫn gọi là cát đen) khổng lồ nằm sâu dưới lớp cát vàng phẳng lì trải dọc suốt 120km bờ biển Bình Thuận thì cũng từ đó tỉnh này có sự xáo trộn mạnh mẽ. Các công trường khai thác titan thi nhau mọc lên, bỏ mặc tiếng kêu khẩn khiết của các dự án du lịch. Hàng loạt dự án titan được cấp phép ra đời trong một thời gian ngắn.

Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh Bình Thuận đã có khoảng 50 dự án khai thác cát đen được quy hoạch nằm trùng và sát bên các dự án du lịch. Hiện nay có khoảng mười doanh nghiệp được cấp giấy phép khai thác cát đen với 11 địa điểm khai thác. Trong đó UBND tỉnh cấp giấy phép cho tám doanh nghiệp, bộ Tài nguyên và môi trường cấp giấy phép cho hai doanh nghiệp. Ngoài các doanh nghiệp đang khai thác ở Hoà Thắng và Hồng Phong (huyện Bắc Bình) còn có các điểm khai thác lớn hơn ở Tân Thành, Tân Thuận, Suối Nhum (huyện Hàm Thuận Nam); Tân Bình, Tân Hải (thị xã La Gi), Sơn Mỹ (Hàm Tân) với quy mô rất lớn.

Một điều đáng quan tâm là, khi các dự án khai thác titan được mở ra thì cũng đồng nghĩa với nhiều dự án du lịch phải nằm im bất động. Theo số liệu của các cơ quan chức năng tỉnh Bình Thuận, trong hơn 410 dự án du lịch được sự chấp thuận của Bình Thuận, suốt từ biển Hàm Tân – La Gi đến Hoà Thắng – Bắc Bình, thì có hơn phân nửa phải nằm im chờ khai thác khoáng sản. Khu vực Hoà Thắng, Hồng Phong, huyện Bắc Bình có đến 34 dự án du lịch, phần nhiều được cấp phép từ những năm 2000 – 2004, nhưng đến nay mới có hai dự án đầu tư dở dang.

Tại huyện Hàm Thuận Nam, khi dự án khai thác titan của công ty Hợp Long xuất hiện thì hàng chục doanh nghiệp ở đây cũng đồng loạt gõ cửa với cơ quan chức năng để kêu cứu.

Trao đổi với Sài Gòn Tiếp Thị, ông Ông Nguyễn Thành Bích, chủ tịch hội đồng quản trị công ty TNHH Biển Xanh, chủ dự án xây dựng khu du lịch Life Resort ở khu vực Suối Nhum, xã Tiến Thành, thành phố Phan Thiết kêu trời: ngày lễ động thổ dự án titan cũng là ngày các đối tác nước ngoài rút khỏi dự án. Nguyên nhân là do đối tác nước ngoài lo ngại một dự án khai thác titan mới được cấp phép ở sát bên dự án Life Resort sẽ gây ô nhiễm môi trường.

Bà Trần Thị Mai Anh, thành viên dự án du lịch Tiến Phú, bức xúc: hơn 20 tỉ đồng Tiến Phú đổ vào xây dựng hai khối khách sạn, hơn 21 biệt thự và nhiều hạng mục khác, chỉ còn hoàn thiện để đón khách. Giờ công trình titan mọc ra sát nách, các đối tác tuyên bố rút vốn.

Tuy đã khiếu nại nhiều năm, nhưng đến nay các dự án du lịch này cũng chỉ biết: ngồi chờ dự án titan khai thác trả lại đất, môi trường cho mình, nhưng chờ đến khi nào thì không doanh nghiệp nào biết!

(còn tiếp)

Võ Trang – Đức Tài – Tùng Quang
Theo SGTT (Phóng sự) – Ngày 25-6-2010