Từ bs Han Dang,

“Khẩu trang có tác dụng bảo vệ bạn trong mùa dịch bệnh đường hô hấp do virus nCoV hay không ?”

Câu trả lời ngắn gọn của mình là .

Cả ngày hôm nay, mình thấy một loạt các bài post của nhiều bạn với nội dung “Bạn không cần khẩu trang để phòng ngừa lây nhiễm virus corona”. Trước đó, thỉnh thoảng mình cũng đã từng thấy vài người đưa các dẫn chứng về “lời khuyên” của WHO, CDC về việc không khuyến cáo mọi người sử dụng khẩu trang… Việc hiểu sai vấn đề ở đây có thể làm cho tình hình dịch bệnh khó kiểm soát hơn nên mình phải viết bài hôm nay để phân tích chúng ta nên hiểu điều này như thế nào cho đúng?

Để đánh giá được các “lời khuyên” trên ĐÚNG hay SAI thì các bạn nên hiểu cái gốc của vấn đề đó là dịch bệnh đường hô hấp do virus thường lây lan như thế nào. Trước hết các bạn nên biết virus này sống chủ yếu trong các tế bào ở đường hô hấp. Chúng xâm nhiễm vào tế bào, chúng sinh sản, nhân lên trong các tế bào đó và thoát ra ngoài. Do vậy, sự hiện diện của chúng trong các dịch của đường hô hấp là chuyện tất yếu (vì vậy hiện nay để xét nghiệm tìm người nhiễm, người ta lấy mẫu kiểm tra ở các dịch vòm họng, mũi hoặc dịch rữa phổi).

Khi người bệnh ho và hắt xì thì sức nén của hơi thoát ra sẽ biến những dịch trong đường hô hấp thành những hạt dịch nhỏ (tiếng anh gọi là droplet) chứa các virus trong đó. Khoa học đã chứng minh khi hắt xì các hạt dịch đó có thể văng ra với vận tốc 50m/s, xa đến hơn 6m; ho thì các hạt dịch sẽ di chuyển với vận tốc 10m/s, khuếch tán xa hơn 2 m và từ việc thở bình thường thì các hạt dịch chỉ di chuyển vận tốc 1m/s và chỉ khuếch tán trong vòng 1 m.

Điểm tiếp theo cần làm rõ đó là các hạt dịch này có kích thước bao nhiêu và có xuyên qua được khẩu trang y tế 3 lớp mà chúng ta thường dùng hay không? Theo một nghiên cứu năm 2013 thì các hạt dịch này có kích thước từ khoảng 75 đến 360 micro mét (1 micro mét = 1000 nano mét) và các khẩu trang y tế 3 lớp thông thường có khả năng lọc hiệu quả các hạt có kích thước trên 5 micro mét trở lên. Do vậy, các hạt dịch đó có thể dễ dàng bị giữ lại ở phía ngoài khẩu trang.

Đến đây, dựa trên các thông tin khoa học các bạn có thể hiểu tại sao khẩu trang y tế “CÓ ÍCH” trong việc bảo vệ bạn khỏi bị nhiễm bệnh trong mùa dịch virus đường hô hấp rồi nhé. Ngoài ra, một loạt các bài báo khoa học khác cũng đã chứng minh khẩu trang y tế có khả năng bảo vệ nhân viên y tế trong các dịch bệnh đường hô hấp và hiệu quả của nó cũng ngang ngữa với khẩu trang N95. Đó là lý do tại sao các bạn thấy các nhân viên y tế hoạt động trong thời gian qua trong mùa dịch đều ít nhất phải có đeo khẩu trang.

Tới đây nhiều người sẽ thắc mắc vậy rõ ràng nó hiệu quả vậy với nhân viên y tế, tại sao thông tin lại nói nó không hiệu quả với người thường? Các lý luận mà mình thấy người ta đưa ra để giải thích cho điều này chung quy là “do người thường không biết đeo khẩu trang sao cho đúng” như: lấy tay sờ vào mặt trước khẩu trang, đeo không sát mặt, v.v…

Vậy đến đây các bạn hiểu rồi nhé, các bạn nên học cách đeo khẩu trang cho đúng để tự bảo vệ mình chứ không phải khẩu trang không có tác dụng bảo vệ các bạn! Nếu nó không có tác dụng thì các nhân viên Y Tế đã không xài làm gì! Để đeo cho đúng mình khuyên các bạn nên xem KỸ video clip của mình hướng dẫn trên đây.

huong dan deo khau trang dung cach 3

Câu hỏi tiếp theo là trong trường hợp thiếu thốn khẩu trang thì ai là người ưu tiên cần đeo khẩu trang? Các thứ tự ưu tiên nên được sắp xếp như sau:

1/ Người đang bệnh: là ưu tiên hàng đầu vì nếu không người này sẽ rất dễ phát tán mầm bệnh cho mọi người xung quanh và số người nhiễm bệnh sẽ tiếp tục tăng lên không kiểm soát được.

2/ Nhân viên Y tế: những người này tiếp xúc nhiều với các bệnh nhân mang mầm bệnh nên nguy cơ nhiễm bệnh của họ cao hơn rất nhiều so với những người thường bên ngoài. Việc hỗ trợ trang bị cho họ tối đa để họ không bị nhiễm, họ khỏe mạnh thì mới có thể giúp người bệnh khác được.

3/ Người nhà chăm sóc người bệnh: cũng như nhân viên Y tế, người này tiếp xúc trực tiếp với các mầm bệnh nên việc ngăn ngừa lây nhiễm là cần thiết.

4/ Những người khỏe mạnh đến chỗ đông người trong vùng có nhiều người nhiễm bệnh nhưng chưa xác định được trong cộng đồng (xuất hiện hiện tượng lây nhiễm cộng đồng). Vì đâu ai có thể đảm bảo những người bệnh trong môi trường công cộng đông đúc ấy không hắt xì, ho làm văng những hạt dịch mang virus ra ngoài khẩu trang hoặc thậm chí họ không có khẩu trang hoặc đeo khẩu trang không đúng cách!

Do vậy, nếu trong tình huống dịch bệnh xảy ra mà thiếu thốn khẩu trang thì các bạn nên “nhường” theo thứ tự ưu tiên như trên và người trẻ nhường cho người già, người có sẵn bệnh mãn tính khác vì họ có nguy cơ tử vong cao hơn.

Nói tóm lại “khẩu trang CÓ TÁC DỤNG BẢO VỆ các bạn trong tình hình dịch bệnh đường hô hấp do virus nCoV khi các bạn SỬ DỤNG ĐÚNG CÁCH”.

Các câu hỏi thường gặp khác :

– Ngoài khẩu trang thì có nên đeo mắt kiếng hay không? Nên, mắt kiếng có thể giúp cản các hạt dịch bay vào mắt.

– Không mua được khẩu trang Y tế, không mua được khẩu trang N95, sử dụng khẩu trang vải được không? Đây là lựa chọn cuối cùng, vì các sợi vải có lỗ hở lớn hơn nên khả năng cản các giọt dịch nhỏ thấp hơn, tuy nhiên cũng giảm được sự nhiễm khi các hạt dịch được thấm hút lên khẩu trang, cản virus vào trong đường hô hấp. Việc sử dụng khẩu trang vải nên được thay đổi thường xuyên và giặt bằng xà bông hàng ngày và phơi khô dưới nắng.

Qua đây mình cũng nhắc các bạn, khi tiếp nhận thông tin nên tìm cách “hiểu” thông tin hơn là chỉ “biết” thông tin. “Hiểu” là một bước xa hơn của “biết” khi các bạn trả lời được câu hỏi “tại sao người ta lại nói như thế?”. Đừng vội tin ai đó qua các chức danh, tên tuổi mà hãy xem họ có đưa được thông tin để bạn “hiểu” được mà đánh giá vấn đề hay không.

Bài viết của mình thường dài, các bạn có thể tốn thời gian đọc 5 phút nhưng mình có thể mất vài tiếng đến vài ngày để suy nghĩ, tìm kiếm tài liệu khoa học và sắp xếp ý sao cho các bạn có thể đi xa hơn sự “biết” là sự “hiểu”.

TS. Nguyễn Hồng Vũ,
Viện Nghiên cứu ung thư, City of Hope, California, USA