lang phi that thoat tai nguyen_01Đất nước Việt Nam được ví là “rừng vàng, biển bạc”, nguồn tài nguyên vô giá được thiên nhiên ban tặng, trải dài khắp cả nước. Tuy nhiên, tai họa cũng bắt đầu từ đây, khi hiện nay nhà nhà, người người đua nhau đào bới khai thác vô tội vạ khiến nhiều loại tài nguyên dần cạn kiệt.

Mạnh ai nấy đào

Theo khảo sát của Viện Tư vấn phát triển (CODE), đến năm 2007 có gần 1.700 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, tăng gấp 4 lần so với năm 2000, bình quân tăng 21,7%/năm. Tính đến thời điểm hiện nay, con số này lên 20.000 doanh nghiệp đang khai thác khoáng sản rải đều khắp đất nước. Đó là chưa kể nạn khai thác không phép rầm rộ ở khắp mọi nơi, không thể thống kê, ngăn chặn được. Với lực lượng khai thác khoáng sản chính quy, dù có giấy phép nhưng do quy mô hoạt động nhỏ nên hiệu quả kinh tế chưa tương xứng. Riêng những đối tượng hoạt động chui với tiêu chí chính “ăn xổi ở thì” nên đã mặc sức tung hoành gây nên cảnh bát nháo trong hoạt động khai thác khoáng sản tại các địa phương.
Báo cáo của Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Yên Bái cho thấy, địa phương có trên 100 đơn vị khai thác khoáng sản, đa phần quy mô nhỏ. Trong khi đó, tình trạng khai thác khoáng sản tự phát lại lấn át. Tại các huyện Lục Yên, Yên Bình, Văn Yên tình trạng đãi vàng sa khoáng, cát sỏi luôn ngấm ngầm diễn ra. Cảnh quan núi đá đẹp ở khu vực huyện Lục Yên và hồ Thác Bà đã bị tàn phá do nạn khai thác khoáng sản trái phép.

Tương tự, tại các tỉnh Tây Nguyên, khu vực miền Trung, từ Ninh Thuận đến Thanh Hóa, tình trạng khai thác khoáng sản cũng xảy ra tràn lan. Đơn cử, tại Thanh Hóa, trong số gần 250 tổ chức, cá nhân hoạt động, chế biến đá chỉ có 17 dây chuyền nghiền sàng liên hợp sản xuất đá hợp chuẩn, 6 đơn vị sản xuất đá ốp lát đầu tư công nghệ tiên tiến.

Trong khi đó, hiện tượng khai thác lậu lại hoạt động liên tục với đủ loại thiết bị thô sơ, làm thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng đến trật tự xã hội. Tại tỉnh Đắc Lắc rộ lên tình trạng khai thác khoáng sản không phép một cách công khai. Theo điều tra sơ bộ của Sở Tài nguyên – Môi trường tỉnh này, trong tổng số 329 tổ chức, cá nhân đang chế biến, khai thác khoáng sản trên địa bàn chỉ có 53 tổ chức, cá nhân có giấy phép hoạt động. Theo một giám đốc doanh nghiệp trong ngành, tuy không phép nhưng khai thác khoáng sản chui lại diễn ra công khai. Đáng lo ngại hơn, tại các địa phương có nhiều khoáng sản kim loại và phi kim loại như Krông Bông, Krông Pắk, Ea Súp, Lắk, Ea H’leo, Cư Kuin… đang phát triển rầm rộ nhiều công trường khai thác đá granít, đất sét, cát, than bùn…

Cuốc, xẻng và rổ tre

Theo số liệu thống kê, Việt Nam luôn tự hào có 5.000 điểm mỏ với hơn 60 loại khoáng sản. Trong đó, có một số loại khoáng sản có trữ lượng lớn như bauxite, titan, đất hiếm, than và loại có giá trị cao như dầu mỏ, vàng, uranium… Với số lượng 20.000 doanh nghiệp được cấp phép khai thác khoáng sản như vậy bình quân mỗi điểm mỏ có 4 doanh nghiệp đào bới. Chưa kể, đội quân khai thác chui luôn gấp 4 lần với dụng cụ hết sức thô sơ, đã khiến khoáng sản bị tận diệt.

Theo các nhà khoa học, tổn thất tài nguyên trong quá trình khai thác khoáng sản ở nước ra rất cao. Cụ thể, khai thác than hầm lò tổn thất từ 40%-60%, apatit từ 26% – 43%, dầu khí từ 50% – 60%… Vì đâu dẫn đến tình trạng này? Câu hỏi này được ông Nguyễn Trọng Khôi, Giám đốc Công ty CP Nhựa Nam Phát tại TPHCM, đã có quá trình tham gia khai thác khoáng sản, trả lời: Tình trạng khai thác bát nháo, chồng lấn nhau không theo quy hoạch và sử dụng máy móc lạc hậu, thô sơ đã làm chảy máu tài nguyên. Doanh nghiệp chỉ cần đầu tư một máy múc, một máy sàng vài triệu đồng hay một cá nhân chỉ cần cái cuốc, xẻng và một cái rổ tre cũng có thể khai thác khoáng sản.

Quả vậy, hình ảnh dễ thấy tại các mỏ hầm khai thác vàng hay những vùng sa khoáng đều minh chứng được điều này. Tại huyện Hàm Tân, Hàm Thuận tỉnh Bình Thuận, người dân tự sắm dụng cụ đào đãi cát đen và bán với giá như cho, chỉ 700.000 – 800.000 đồng/tấn. Theo một chuyên gia về sa khoáng, nếu tinh chế ra titan, giá bán khoáng sản này lên đến 2.500 – 3.000 USD/tấn. Còn theo ông Khôi, nếu phân loại ra đến công đoạn ilmenit, rutil và zircon, giá bán gấp 2 lần cát thô, còn nếu tinh chế đến 90% titan, giá bán sẽ gấp 4 lần. Thêm vào đó, tổn thất tài nguyên trong quá trình khai thác rất cao vì khai thác thủ công nên đa số các mỏ nhỏ hiện chỉ lấy được những phần giàu nhất, bỏ đi toàn bộ các quặng nghèo và khoáng sản đi cùng…

Các chuyên gia trong ngành khai khoáng đều cho rằng, tất cả thực trạng bát nháo, lãng phí diễn ra lâu nay trong lĩnh vực khai thác khoáng sản là do công tác quản lý yếu kém. Cụ thể, Luật Khoáng sản dù đã hai lần sửa đổi nhưng chưa thể đi vào thực tế. Quy hoạch, quản lý địa phương không theo kịp thực tế đã khiến tình trạng khai thác tận diệt khoáng sản ngày càng nở rộ.

SGGP

Theo  E – Info (Du Lịch) – Ngày 09/03/2011