Tan hoang suối Mường Hoa(đoạn qua thôn Bản Dền, xã Bản Hồ) sau khi triển khai dự án thủy điện.
Mất đất, mất nguồn nước sạch, mất môi trường sống dẫn đến “mất dân”; ô nhiễm môi trường, mất điểm du lịch dẫn đến mất khách; dân phải di dời dẫn đến mất nền văn hóa bản địa và còn nhiều giá trị hữu hình và vô hình khác nữa sẽ có nguy cơ biến mất… Đó là những gì đang diễn ra tại xã Bản Hồ(huyện Sa Pa, Lào Cai) khi các công trình thủy điện được ồ ạt xây dựng tại đây.

Hàng chục ngàn mét khối đất đá đổ xuống lòng suối, ba điểm du lịch nổi tiếng như thác La Ve, suối cá nhảy, suối nước nóng mất hẳn. Khách du lịch không đến, thu nhập của người dân chỉ biết còn trông chờ vào mùa màng mà một năm chỉ có một vụ. Đó là những gì đang diễn ra tại xã Bản Hồ (huyện Sa Pa, Lào Cai) khi các công trình thủy điện được xây dựng tại đây.

Chỉ tính riêng trên địa bàn xã Bản Hồ, cho đến nay đã có ba dự án thủy điện đang triển khai xây dựng là Sử Pán II, Nậm Toóng và Séo Trung Hô. Ảnh hưởng của việc xây dựng thủy điện trên địa bàn xã Bản Hồ và sự thiếu trách nhiệm của các đơn vị thi công mà Báo Văn Hóa đã phản ánh qua loạt bài Điểm du lịch “thành đại công trường” (số 1819 ra ngày 17.3.2010), Đề nghị thu hồi lại những dự án thủy điện ảnh hưởng đến môi trường du lịch (số 1820 ra ngày 19.3.2010), Điểm du lịch thành “đại công trường” ở Lào Cai: “Cả nước chỉ có một Sa Pa…” (số 1821 ra ngày 22.3.2010).

Tuy nhiên, sau 1 năm, chúng tôi trở lại xã Bản Hồ, các công trình thủy điện vẫn đang tiếp tục được xây dựng nhưng các điểm du lịch trên địa bàn thôn Bản Dền đều đã bị phá hủy hoàn toàn. Theo ghi nhận của chúng tôi tại khu vực này, thác La Ve không còn nước, giờ chỉ còn là một khe núi đỏ quạch kéo dài. Suối cá nhảy chỉ còn lổn nhổn đá và đất, nguồn nước nóng mất hẳn. Những nhà hàng, dịch vụ homestay đều đóng cửa im ỉm. Dọc thung lũng Mường Hoa với hai bên là ruộng bậc thang nay đã bị đất đá vùi lấp gần hết, chỉ còn lại lạch nước nhỏ.

xay dung thuy dien sapa_02

Toàn cảnh thôn Bản Dền, xã Bản Hồ

xay dung thuy dien sapa_03

Suối Mường Hoa đoạn chảy qua thôn Bản Dền chỉ còn toàn đất đá

Khảo sát cùng chúng tôi quanh thôn Bản Dền, ông Lý Láo Tả, Phó chủ tịch UBND xã Bản Hồ cho biết, trước đây khi chưa xây dựng thủy điện ở khu vực này, dân đây khá giả lắm. Thu nhập ít cũng vài ba trăm ngàn, có ngày khách đông thì thu nhập lên tới hàng triệu đồng. Nhà nào cũng có ti vi, xe máy, tủ lạnh. Con cái còn được đi học trên tỉnh, trên huyện. Nhưng bây giờ thì hết rồi. Không có cách để kiếm tiền, đồ đạc trong nhà mang đi bán để lấy tiền ăn, có nhiều nhà đã phải gọi con cái về vì không có tiền đi học. Mùa màng một năm có một vụ, ngày nông nhàn chỉ còn biết ngồi tụ tập với nhau thôi.

Nhà ông Đào A Quốc nằm ngay đầu Bản Dền là một trong những gia đình đầu tiên khai thác dịch vụ du lịch homestay đầu tiên của bản. Trong ngôi nhà sàn khang trang nhưng có mùi ẩm mốc do lâu không có người nghỉ, ông Quốc cho biết đã làm dịch vụ homestay 12 năm. Trước đây khách đến đông lắm, ít cũng hơn hai chục, nhiều có khi gần năm chục, chủ yếu là khách nước ngoài.

Năm 2007, gia đình bàn nhau vay ít tiền của ngân hàng để cất lại ngôi nhà cho rộng rãi để đón khách. Đến nay, chưa trả hết nợ thì khách không đến nữa. Cả năm 2010 nhà ông mới đón được hơn ba chục khách, không có ai ngủ qua đêm, bây giờ cả nhà lại quay về làm ruộng trong khi số nợ ngân hàng còn gần trăm triệu chưa biết phải tính sao. “Khách đến đây bảo là chẳng có gì để chơi nữa, lại còn bụi bẩn, thỉnh thoảng bị hoảng hồn do tiếng mìn, về thị trấn ở còn hơn”, ông Quốc cho biết thêm.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Hữu Sơn, Giám đốc Sở VHTTDL Lào Cai cho biết, việc xây dựng thủy điện ở xã Bản Hồ nói riêng và huyện Sa Pa nói chung không chỉ mất đất, người dân còn mất cả nguồn nước sạch, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, một số lượng lớn người dân phải di dời khỏi nơi ở dẫn đến nền văn hóa bản địa có nguy cơ biến mất hoàn toàn. Nếu đặt một phép so sánh thì tác hại của thủy điện là quá lớn, giá phải trả là quá đắt. Riêng đối với xã Bản Hồ, tác động của các công trình đang xây dựng là quá nặng nề.

Một năm trước đây, khi các điểm du lịch vẫn nằm trong tình trạng còn “cứu được”, Sở đã có nhiều lần đề nghị các chủ đầu tư phải khắc phục ngay các vi phạm ảnh hưởng đến các điểm du lịch. Nhưng cho đến nay, không những vẫn chưa có bất kì động thái nào mà còn tiếp tục triển khai dự án, khiến cho tình trạng các điểm du lịch biến mất hẳn.

” Việc xây dựng thủy điện ở xã Bản Hồ nói riêng và huyện Sa Pa nói chung không chỉ mất đất, người dân còn mất cả nguồn nước sạch, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, một số lượng lớn người dân phải di dời khỏi nơi ở dẫn đến nền văn hóa bản địa có nguy cơ biến mất hoàn toàn” (Giám đốc Sở VHTTDL Lào Cai Trần Hữu Sơn)

Tạ Đình Dũng

Theo Báo Văn Hóa (Du Lịch) – Ngày 30/03/2011